Kesan ketagihan arak boleh dirasai hampir di seluruh badan dari semasa ke semasa, terutamanya pada hati, jantung, otak dan pankreas, dan ia meningkatkan risiko beberapa jenis kanser. Arak juga mengubah emosi, tidur, ingatan dan pertimbangan, dan perlahan-lahan merosakkan rumah tangga, kerja dan kewangan. Berita baiknya, banyak kesan ini, terutamanya kerosakan hati peringkat awal dan rasa murung, bertambah baik selepas seseorang berhenti minum.
Panduan ini menerangkan kesan utama minum arak berlebihan dalam bahasa mudah, apa yang boleh pulih, dan apa yang boleh dibuat jika anda risau tentang diri sendiri atau orang tersayang.
Bila minum arak menjadi ketagihan?
NHS memanggilnya gangguan penggunaan alkohol (alcohol-use disorder): minum dengan cara yang memudaratkan, kadangkala dipanggil alkoholisme. Tandanya termasuk gian, perlu minum lebih banyak untuk rasa yang sama, dan terus minum walaupun ia sudah menimbulkan masalah kesihatan, kerja atau hubungan. Jika anda tidak pasti, panduan kami tentang tanda-tanda kebergantungan alkohol menerangkan apa yang biasanya keluarga perasan dahulu.
Ia lebih biasa daripada yang disangka. Dalam Tinjauan Kesihatan dan Morbiditi Kebangsaan (NHMS) 2023 oleh Kementerian Kesihatan, kira-kira 1 daripada 10 orang dewasa (10.4%) ialah peminum semasa, dan 45.1% daripada mereka minum secara berlebihan (binge). The Star melaporkan pada Mei 2024 bahawa angka ini kekal tinggi walaupun jumlah peminum secara keseluruhan berkurang. Minum berlebihan sekali-sekala belum tentu ketagihan, tetapi selalunya di situlah ketagihan bermula.
Kesan arak pada hati
Hati menanggung kesan paling teruk. NHS menerangkan penyakit hati berkaitan alkohol dalam tiga peringkat:
- Hati berlemak. Lemak terkumpul dalam hati. Selalunya tiada gejala, dan hati biasanya boleh pulih jika berhenti minum.
- Hepatitis alkohol. Hati bengkak dan rosak, dan gejala lebih mungkin muncul. Sebahagian kerosakan mungkin boleh pulih.
- Sirosis. Hati berparut teruk. Kerosakan ini biasanya tidak boleh dipulihkan.
Masalahnya, penyakit hati selalunya senyap sehingga sudah teruk. NHS menyenaraikan kegagalan hati, pendarahan dalaman, kekeliruan dan masalah ingatan, kanser hati dan kerosakan buah pinggang sebagai komplikasi peringkat lewat, dan menyatakan ia berlaku lebih cepat, pada tahap minum yang lebih rendah, bagi wanita berbanding lelaki. Rasa sihat bukan bukti hati tidak rosak. Jika anda sudah lama minum banyak, berjumpa doktor untuk pemeriksaan dan ujian darah.
Kesan pada jantung, pankreas dan sistem imun
NIAAA, institut penyelidikan alkohol Amerika Syarikat, menyatakan minum berat jangka panjang melemahkan otot jantung (kardiomiopati) dan meningkatkan risiko tekanan darah tinggi, degupan jantung tidak sekata dan strok. NHS menambah kegagalan jantung dalam senarai itu.
Minum berat dalam tempoh lama juga boleh menyebabkan radang pankreas (pankreatitis), yang sangat menyakitkan dan boleh membawa kepada kencing manis. NIAAA juga menyatakan arak melemahkan sistem imun, jadi jangkitan seperti radang paru-paru lebih mudah berlaku, dan arak boleh merosakkan saraf sehingga tangan dan kaki kebas dan tapak kaki terasa pedih seperti terbakar.
Arak dan kanser
Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyatakan alkohol ialah bahan penyebab kanser yang telah dipastikan, dan ia berperanan dalam lebih 200 penyakit dan kecederaan. NIAAA mengaitkannya dengan kanser mulut dan tekak, esofagus, hati, payudara dan usus. Risikonya meningkat semakin banyak dan semakin lama seseorang minum, jadi berhenti membantu pada sebarang umur.
Kesan pada otak dan ingatan
Arak melambatkan bahagian otak yang mengawal keseimbangan, ingatan, pertuturan dan pertimbangan. NIAAA menerangkan bahawa minum berat jangka panjang mengubah sel saraf otak, dan blackout, iaitu tidak ingat apa yang berlaku semasa mabuk, ialah tanda amaran.
Kekurangan vitamin B1 (tiamin) ialah bahaya khusus. Cleveland Clinic menerangkan sindrom Wernicke-Korsakoff, gangguan ingatan yang paling kerap berlaku pada peminum berat yang juga tidak makan dengan cukup. Ia memerlukan rawatan segera, dan tanpa rawatan boleh menyebabkan hilang ingatan yang kekal. Jika peminum berat tiba-tiba keliru, jalannya terhuyung-hayang atau ada masalah mata, bawa dia ke hospital pada hari itu juga.
Masih ada harapan. NIAAA menyatakan semakin banyak kajian menunjukkan sekurang-kurangnya sebahagian perubahan otak akibat ketagihan arak boleh bertambah baik, malah mungkin pulih, selepas beberapa bulan tidak minum. Panduan kami tentang kesan dadah kepada otak menerangkan pemulihan otak dengan lebih lanjut.
Kesan pada kesihatan mental dan tidur
Ramai orang minum untuk menenangkan fikiran atau supaya senang tidur. Ia berkesan sekejap, kemudian keadaan menjadi lebih teruk. Mental Health Foundation menerangkan bahawa alkohol ialah depresan, minum berat secara kerap dikaitkan dengan kemurungan, dan arak hanya meredakan kebimbangan seketika, malah pening selepas mabuk selalunya memburukkan kebimbangan keesokan harinya. NHS juga menyenaraikan kebimbangan dan kemurungan sebagai kesan jangka panjang.
Minum berat juga dikaitkan dengan fikiran untuk membunuh diri. Jika anda atau orang tersayang mempunyai fikiran begini, hubungi 999 dalam kecemasan, atau bercakap dengan talian HEAL 15555 atau Befrienders.
Yayasan yang sama menyatakan orang yang murung dan minum arak selalunya mula rasa lebih baik dalam beberapa minggu pertama selepas berhenti. Apabila rasa murung dan minum arak saling memburukkan, kedua-duanya perlu dirawat bersama. Panduan kemurungan dan ketagihan menerangkan caranya, dan tanda kemurungan pada orang dewasa membantu membezakan keduanya.
Kesan kepada keluarga, kerja dan kewangan
Kesan buruk arak tidak berhenti pada peminum. WHO menyatakan minum berbahaya jangka panjang boleh membawa masalah keluarga, masalah di tempat kerja, masalah kewangan dan kehilangan pekerjaan, dan CDC menambah masalah hubungan dengan keluarga dan kawan. Dalam kehidupan sebenar, keluarga sering menceritakan janji yang dimungkiri, pertengkaran tentang duit, ayah atau ibu yang ada di rumah tetapi seperti tiada, dan suami atau isteri yang menanggung rumah tangga seorang diri.
Arak juga membahayakan orang lain di jalan raya. WHO menganggarkan daripada 298,000 kematian kemalangan jalan raya berkaitan alkohol pada 2019, kira-kira 156,000 disebabkan oleh orang lain yang minum. Panduan kami tentang hukuman memandu mabuk di Malaysia menerangkan undang-undangnya.
Jika orang tersayang minum dan enggan bercakap mengenainya, cara bercakap dengan seseorang tentang mendapatkan bantuan memberi cara yang tenang untuk bermula.
Kesan berhenti minum arak: apa yang pulih?
NHS menyatakan berhenti minum ialah cara terbaik mengurangkan risiko masalah kesihatan yang serius. Berdasarkan sumber di atas:
- Hati berlemak biasanya boleh pulih jika berhenti. Hepatitis mungkin pulih sebahagiannya. Sirosis biasanya tidak boleh dipulihkan, tetapi berhenti masih mengelakkan kerosakan bertambah.
- Emosi selalunya bertambah baik dalam beberapa minggu pertama.
- Sesetengah perubahan otak boleh bertambah baik selepas beberapa bulan tanpa arak.
- Kepercayaan, kerja dan kewangan mengambil masa lebih lama, tetapi ramai keluarga membinanya semula dengan sokongan.
Berhenti dengan selamat: jumpa doktor dahulu
Jika anda minum banyak setiap hari, jangan berhenti secara mengejut seorang diri. NHS memberi amaran bahawa berhenti mengejut boleh sangat berbahaya bagi orang yang sudah bergantung pada alkohol. Gejala tarikan boleh menyebabkan menggigil, berpeluh dan cemas, dan bagi sesetengah orang, sawan atau kekeliruan teruk. Doktor boleh merancang detoks yang selamat dan diawasi. Panduan kami tentang gejala tarikan alkohol dan cara berhenti minum arak menerangkan apa yang dijangka.
Rawatan lebih berkesan daripada kekuatan diri semata-mata. NHS menyenaraikan terapi bercakap seperti CBT dan ubat seperti acamprosate atau naltrexone, yang dipreskripsi oleh doktor.
Di mana boleh dapatkan bantuan di Malaysia
- Klinik kesihatan atau hospital kerajaan. Doktor boleh memeriksa hati anda dan merancang proses berhenti dengan selamat.
- Penjagaan kediaman swasta. Salus ialah retret pemulihan kediaman secara sukarela di Cyberjaya untuk orang dewasa berumur 18 tahun ke atas, yang menawarkan rawatan ketagihan alkohol selama 90 hari, bersama penjagaan perubatan, dengan seorang Salus Clinician. Kosnya dari RM7,000 sebulan; ubat-ubatan, deposit, detoks di bawah pengawasan perubatan dan sebarang pemindahan ke fasiliti psikiatri dikenakan caj berasingan. Lihat kos rawatan pemulihan di Malaysia atau baca tentang pusat rawatan ketagihan di Malaysia kami.
Soalan lazim
Apakah kesan arak pada badan dalam jangka panjang?
Kesan utama ialah penyakit hati, kerosakan otot jantung, tekanan darah tinggi dan strok, pankreatitis, sistem imun yang lemah, kerosakan saraf dan risiko beberapa jenis kanser yang lebih tinggi, menurut NHS dan NIAAA.
Apakah kesan minum arak berlebihan kepada kesihatan mental?
Rasa murung, cemas, susah tidur, masalah ingatan dan, bagi sesetengah orang, fikiran untuk membunuh diri. Banyak daripadanya reda selepas berhenti minum.
Bolehkah hati pulih selepas bertahun-tahun minum arak?
Selalunya boleh, jika kerosakan belum sampai ke tahap sirosis. NHS menyatakan hati berlemak biasanya pulih apabila berhenti minum. Sirosis biasanya tidak boleh dipulihkan, tetapi berhenti memperlahankan kerosakan.
Adakah masalahnya arak, atau ada sesuatu di sebaliknya?
Selalunya kedua-duanya. Ramai orang minum untuk mengatasi tekanan, kesedihan, trauma atau kemurungan. Rawatan yang baik melihat apa yang ada di sebalik tabiat minum, bukan sekadar minum itu sendiri.
Bercakap dengan kami
Jika anda risau tentang kesan arak kepada diri sendiri atau orang tersayang, anda tidak perlu menghadapinya seorang diri. Hubungi kami untuk perbualan percuma dan sulit tentang apa yang boleh membantu, sama ada bersama kami atau di tempat lain.
