Sakau ialah perkataan yang biasa digunakan di Malaysia untuk gejala tarikan dadah, iaitu simptom fizikal dan mental yang muncul apabila seseorang yang selalu mengambil dadah berhenti atau mengurangkannya. Simptomnya bergantung pada jenis dadah. Sakau heroin membawa peluh, sakit-sakit badan, muntah dan cirit-birit. Sakau syabu pula membawa rasa sangat letih dan murung, manakala ganja menyebabkan cepat marah dan susah tidur. Kebanyakan sakau sangat menyeksakan tetapi tidak mengancam nyawa. Arak, benzodiazepin dan pil tidur berbeza: berhenti secara mengejut boleh menyebabkan sawan, jadi doktor perlu terlibat.
Ramai juga menyebutnya "gian", walaupun gian lebih tepat merujuk kepada keinginan kuat untuk mengambil dadah semula. Panduan ini menerangkan apa yang biasa, apa yang berbahaya, dan apa yang keluarga boleh buat.
Kenapa sakau berlaku
Apabila dadah diambil setiap hari, otak dan badan menyesuaikan diri dengan kehadirannya. Bila dadah itu tiba-tiba tiada, sistem yang sudah berubah itu perlukan masa untuk kembali seimbang, dan dalam tempoh itulah simptom muncul. Sakau ialah tanda kebergantungan fizikal. Ia tiada kaitan dengan baik atau buruknya akhlak seseorang.
Melepasi sakau hanyalah permulaan rawatan. Garis panduan Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyatakan bahawa pengurusan gejala tarikan semata-mata tidak mungkin membawa kepada berhenti terus dalam jangka panjang. Rawatan psikologi selepas itu sama penting.
Simptom tarikan mengikut jenis dadah
Tempoh di bawah ialah julat biasa daripada garis panduan klinikal. Ia berbeza mengikut berapa banyak seseorang mengambil, berapa lama, dan apa lagi yang dicampur.
Heroin dan opioid lain
- Bermula 8 hingga 24 jam selepas dos heroin terakhir, dan berlarutan 4 hingga 10 hari. Bagi metadon, ia bermula lebih lewat, 12 hingga 48 jam, dan berlarutan 10 hingga 20 hari.
- Tanda awal: resah, gelisah, sakit otot, hidung berair, mata berair, berpeluh, kerap menguap dan susah tidur.
- Tanda kemudian: kejang perut, cirit-birit, loya, muntah dan meremang bulu roma.
Sakau opioid sangat tidak selesa tetapi biasanya tidak membawa maut. Risikonya ialah kekurangan air badan akibat muntah dan cirit-birit, dan muntah yang tersedut masuk ke paru-paru. Bahaya paling besar datang selepas itu. Gejala tarikan menurunkan toleransi badan, dan MedlinePlus menyatakan kebanyakan kematian akibat terlebih dos opioid berlaku dalam kalangan mereka yang baru selesai detoks, kerana mereka kembali mengambil dos lama yang badan tidak lagi mampu tanggung.
Metadon dan buprenorfin ialah ubat yang meredakan sakau dan gian opioid. Di Malaysia, metadon telah diberikan di hospital dan klinik kesihatan kerajaan sejak 2005 di bawah program Kementerian Kesihatan. Halaman kami tentang rawatan ketagihan heroin dan opioid menerangkan pilihan yang ada.
Syabu (methamphetamine) dan stimulan lain
Bahan jenis amfetamin, kebanyakannya syabu, mencatatkan 139,909 daripada 192,857 orang yang direkodkan oleh Agensi Antidadah Kebangsaan (AADK) pada 2024, iaitu kira-kira tujuh daripada sepuluh.
- Simptom: murung, resah, cepat marah, sakit-sakit badan, tidur terlalu banyak atau tidak lena, lapar, susah fokus dan gian yang kuat.
- Menurut NIDA, simptom memuncak 2 hingga 3 hari selepas penggunaan terakhir dan boleh berlarutan kira-kira seminggu.
- Mood rendah, resah dan gian boleh berterusan selama beberapa bulan.
Garis panduan WHO juga menyatakan bahawa mereka yang mengambil syabu dalam jumlah besar boleh menjadi paranoid, iaitu rasa diri diintip atau mahu dicederakan, dan mula melihat atau mendengar perkara yang tiada.
Ganja
AADK merekodkan 7,121 kes ganja pada 2024, naik 63.4 peratus berbanding tahun sebelumnya. Pengguna tegar atau yang sudah lama menghisap ganja boleh mengalami gejala tarikan apabila berhenti.
- Simptom: cepat marah, panas baran, resah, gelisah, murung, susah tidur, mimpi pelik, hilang selera makan, sakit kepala dan berpeluh.
- Bermula 1 hingga 2 hari selepas penggunaan terakhir, dan paling teruk antara hari ke-2 hingga ke-6.
- Biasanya reda dalam 2 hingga 3 minggu, walaupun masalah tidur boleh berlarutan berbulan-bulan.
Benzodiazepin dan pil tidur
Kumpulan ini termasuk banyak ubat penenang preskripsi dan pil haram yang dijual sebagai Erimin 5. Analisis Universiti Sains Malaysia mendapati pil Erimin 5 mengandungi nimetazepam atau etizolam, kedua-duanya dadah jenis benzodiazepin. Artikel kami tentang penyalahgunaan pil tidur dan ubat batuk menerangkan bagaimana kebergantungan bermula.
- Simptom: resah, susah tidur, gelisah, cepat marah, susah fokus dan pelupa, otot tegang dan sakit, berpeluh, keliru dan rasa seperti semuanya tidak nyata.
- Bagi pil jenis tindakan singkat, sakau bermula 1 hingga 2 hari selepas dos terakhir dan berlarutan 2 hingga 4 minggu atau lebih. Bagi jenis tindakan panjang, ia bermula 2 hingga 7 hari selepas itu dan berlarutan 2 hingga 8 minggu atau lebih.
Pentadbiran Makanan dan Ubat Amerika Syarikat (FDA) memberi amaran bahawa berhenti benzodiazepin secara tiba-tiba, atau mengurangkan dos terlalu cepat, boleh menyebabkan sawan yang mengancam nyawa. Cara selamat ialah mengurangkan dos sedikit demi sedikit di bawah pengawasan doktor, dan menurut badan pengawal selia ubat UK, proses ini boleh mengambil masa berminggu-minggu atau berbulan-bulan.
Ketum
NIDA menyifatkan sakau ketum sebagai ringan hingga sederhana dalam kebanyakan kajian, dengan sakit badan dan masalah tidur antara aduan utama. Ada orang yang mengalaminya lebih teruk. Dalam kajian Universiti Sains Malaysia ke atas 293 peminum air ketum di negeri-negeri utara, satu pertiga melaporkan sakau yang teruk, dan mereka yang minum empat gelas atau lebih sehari lebih cenderung mengalaminya. NIDA juga menyatakan sesetengah pengguna ketum di Malaysia turut mengambil heroin atau syabu, dan ini mengubah risikonya.
Arak
Gejala tarikan arak paling berbahaya dalam senarai ini. Risiko sawan paling tinggi 24 hingga 48 jam selepas minuman terakhir, dan delirium tremens, iaitu keadaan keliru yang teruk, boleh muncul pada 48 hingga 72 jam. Kira-kira 5 hingga 10 peratus orang yang mengalami delirium tremens meninggal dunia. Panduan gejala tarikan alkohol kami menerangkan garis masanya.
Bila perlu hubungi 999
Hubungi 999 segera jika seseorang yang berhenti atau mengurangkan dadah atau arak:
- mengalami sawan
- keliru, tidak tahu di mana dia berada, atau melihat dan mendengar perkara yang tiada
- sangat mengantuk, bernafas perlahan atau tidak dapat dikejutkan
- bercakap tentang mahu menamatkan nyawa, atau mengugut untuk mencederakan orang lain
Jangan tunggu untuk melihat sama ada ia akan reda. Jika dia muntah atau cirit-birit dan tidak dapat minum air langsung, dapatkan rawatan perubatan pada hari yang sama.
Cara membantu seseorang yang sedang sakau
- Ketahui apa yang diambilnya, berapa banyak dan sudah berapa lama, kemudian beritahu doktor.
- Jangan biarkan sesiapa berhenti arak, benzodiazepin atau pil tidur secara mengejut tanpa nasihat doktor.
- Pastikan dia cukup minum air, beri makanan ringkas, dan pastikan bilik tenang dan tidak bising.
- Temani dia, atau pastikan ada orang lain bersamanya, pada beberapa hari pertama.
- Jika dia mengambil heroin atau opioid lain, dia perlu tahu toleransinya sudah turun dan dos lamanya kini boleh membawa maut.
- Bersedia dengan sikap cepat marah dan murung. Itu sebahagian daripada sakau, jadi cuba jangan ambil hati.
Kenapa sakau di bawah pengawasan perubatan membantu
Dalam pengurusan gejala tarikan di bawah pengawasan perubatan, doktor menilai risiko terlebih dahulu, kemudian pasukan perubatan memantau tanda bahaya sepanjang masa dan merawat simptom sebaik ia muncul. Ini lebih selamat bagi dadah yang boleh menyebabkan sawan, dan lebih tertanggung bagi yang lain. Garis panduan WHO menyatakan bahawa penjagaan yang diberi dengan empati pada peringkat ini membantu membina kepercayaan antara pesakit dan pasukan yang merawatnya.
Halaman pemulihan dadah kami menerangkan bagaimana pengurusan sakau menjadi sebahagian daripada penginapan yang lebih panjang.
Soalan lazim
Apa maksud sakau?
Sakau bermaksud gejala tarikan, iaitu simptom fizikal dan mental yang muncul apabila seseorang berhenti mengambil dadah yang badannya sudah biasa terima. Bagi heroin ia biasanya berupa peluh, sakit badan, muntah dan cirit-birit. Bagi syabu ia lebih kepada letih, murung dan gian.
Berapa lama sakau berlarutan?
Ia bergantung pada dadah. Sakau heroin biasanya 4 hingga 10 hari, sakau syabu memuncak pada hari ke-2 hingga ke-3 dan reda dalam seminggu, dan sakau ganja biasanya reda dalam 2 hingga 3 minggu. Sakau benzodiazepin boleh berminggu-minggu atau lebih, dan murung serta gian boleh kekal berbulan-bulan selepas mana-mana dadah.
Boleh mati sebab sakau?
Gejala tarikan arak, benzodiazepin dan pil tidur boleh menyebabkan sawan, dan gejala tarikan arak boleh menyebabkan delirium tremens, dan kedua-duanya boleh membawa maut. Sakau heroin jarang membawa maut dengan sendirinya, tetapi kekurangan air badan tetap berisiko, begitu juga terlebih dos jika dia kembali mengambil dadah selepas toleransinya turun.
Bagaimana cara atasi sakau di rumah?
Bagi arak, benzodiazepin dan pil tidur, jangan cuba berhenti sendiri di rumah tanpa doktor kerana risiko sawan. Bagi dadah lain, pastikan dia cukup minum air dan makan, berehat di tempat yang tenang, dan ada orang menemaninya. Jika muncul mana-mana tanda bahaya dalam senarai di atas, hubungi 999.
Apa beza sakau dan gian?
Sakau ialah simptom yang muncul apabila dadah dihentikan, seperti sakit badan, peluh atau murung. Gian ialah keinginan kuat untuk mengambil dadah semula. Gian sering datang bersama sakau, dan boleh berterusan berbulan-bulan selepas sakau reda.
Bagaimana Salus boleh membantu
Salus menawarkan program kediaman 90 hari yang persendirian, sulit dan sukarela untuk dewasa berumur 18 tahun ke atas di Cyberjaya, Selangor. Setiap tetamu menjalani penilaian perubatan, psikiatri dan psikologi sebaik tiba, dan gejala tarikan diuruskan bersama penjagaan perubatan. Seorang Salus Clinician kemudian merancang kehidupan harian bersama penjagaan perubatan itu. Kosnya RM7,000 sebulan, semua termasuk: bilik persendirian, makanan, penjagaan 24 jam dan pengawasan perubatan, terapi individu dan berkumpulan, sesi keluarga dan pelan penjagaan susulan.
Keluarga boleh menghubungi kami dahulu, sebelum orang itu bersetuju. Hubungi atau WhatsApp Salus untuk perbualan sulit tentang apa yang anda lihat dan pilihan yang ada.
Artikel ini ialah maklumat umum, bukan nasihat perubatan.
