Methadone ialah ubat yang dipreskripsikan doktor untuk orang yang ketagih heroin atau opioid lain. Ia sendiri sejenis opioid, tetapi apabila diambil setiap hari melalui mulut pada dos yang tetap, ia menghentikan sakau, iaitu gejala tarikan apabila opioid dihentikan, dan mengurangkan gian tanpa memberi rasa khayal. Di Malaysia, terapi methadone ditawarkan sejak Oktober 2005 di hospital kerajaan, klinik kesihatan, klinik swasta, Agensi Antidadah Kebangsaan (AADK) dan penjara. Biasanya ia diberi dalam bentuk sirap yang diminum di depan kakitangan klinik.
Panduan ini menerangkan cara methadone berfungsi, bezanya dengan Suboxone, dan cara berhenti dengan selamat.
Methadone tu apa dan macam mana ia berfungsi?
Opioid seperti heroin bertindak pada reseptor dalam otak, iaitu "suis" yang mengawal rasa sakit, rasa seronok dan pernafasan. Methadone bertindak pada reseptor yang sama. Doktor memanggilnya agonis opioid penuh, maksudnya ia menghidupkan suis itu sepenuhnya.
Bezanya pada kelajuan. NIDA, institut kajian penyalahgunaan dadah Amerika Syarikat, menerangkan bahawa methadone bertindak lebih perlahan daripada opioid lain, dan dos rawatan tidak menghasilkan rasa khayal. Dos harian yang stabil menghilangkan gejala sakau dan melegakan gian, jadi orang itu tidak perlu lagi mengejar dos seterusnya semata-mata untuk rasa normal.
Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyatakan bahawa rawatan penyelenggaraan agonis opioid, dengan ubat seperti methadone dan buprenorphine, mempunyai bukti keberkesanan dan keberkesanan kos yang paling kukuh untuk ketagihan opioid. NIDA melaporkan bahawa rawatan methadone mengurangkan penggunaan opioid, penularan jangkitan yang berkait dengan penggunaan dadah, dan jenayah.
Macam mana terapi methadone berjalan di Malaysia
Kementerian Kesihatan (KKM) memulakan program ini pada Oktober 2005 dengan sepuluh pusat, lapan kerajaan dan dua swasta, sebagai sebahagian daripada program pengurangan kemudaratan kebangsaan. Menjelang Disember 2013, kajian hasil rawatan KKM mengira 811 pusat (446 kerajaan dan 365 swasta) yang merawat 65,259 orang. AADK pula menjalankan methadone melalui Klinik Cure & Care, dan program ini turut sampai ke penjara.
Secara biasanya:
- Methadone diberi dalam bentuk sirap. Garis panduan pendispensan methadone KKM, daripada Program Perkhidmatan Farmasi, meminta kakitangan memastikan identiti pesakit betul, menyukat dos dengan tepat, dan memastikan ubat itu ditelan sepenuhnya.
- Dos diselaraskan dari semasa ke semasa. Garis panduan WHO menyatakan dos penyelenggaraan secara purata patut antara 60 hingga 120 mg sehari. Kajian KKM mendapati purata dos dalam kalangan pesakitnya ialah 54.8 mg, yang menurut kajian itu sedikit di bawah julat yang disyorkan WHO.
- Kaunseling dan sokongan berjalan seiring dengan ubat. WHO mengesyorkan sokongan psikososial, iaitu kaunseling dan bantuan praktikal untuk kehidupan harian, ditawarkan secara rutin bersama rawatan opioid.
Sirap methadone untuk apa, dan bolehkah dibawa balik?
Sirap methadone ialah bentuk methadone yang digunakan di klinik methadone di Malaysia, untuk merawat ketagihan opioid. Kebanyakan pesakit bermula dengan datang ke klinik setiap hari. Apabila sudah stabil, sesetengahnya dibenarkan membawa balik dos untuk beberapa hari.
Dalam kajian KKM, 60 peratus pesakit mendapat dos bawa balik, dengan purata kira-kira 3 hari setiap kali. Syarat yang paling kerap digunakan klinik ialah ujian air kencing bersih selama 3 bulan, tiada masalah tingkah laku, mengambil dos dengan teratur, dan datang temu janji dengan teratur.
Panduan WHO menyatakan dos bawa balik boleh diberi apabila manfaat kurang kerap ke klinik melebihi risiko ubat itu jatuh ke tangan orang lain, dengan semakan berkala. Simpan methadone yang dibawa balik jauh daripada kanak-kanak dan orang lain, dalam bekas asalnya.
Methadone vs Suboxone
Suboxone ialah jenama buprenorphine yang digabungkan dengan naloxone. Buprenorphine ialah satu lagi ubat utama untuk ketagihan opioid. Ia agonis separa: NIDA menerangkan bahawa ia menghidupkan reseptor yang sama dengan kurang kuat, dan turut mengurangkan gian dan sakau tanpa rasa khayal. Ia datang dalam bentuk tablet atau filem yang dicairkan di bawah lidah.
Untuk maklumat lanjut tentang Suboxone, termasuk kesan sampingan dan cara berhenti, baca panduan kami Suboxone ubat apa?.
Naloxone ditambah untuk mengelakkan ubat itu disuntik. Naloxone hampir tidak diserap di bawah lidah, tetapi jika tablet itu dihancurkan dan disuntik, naloxone boleh mencetuskan sakau.
Di Malaysia, buprenorphine bersama naloxone diperkenalkan pada 2006. Satu kertas kajian dalam Medical Journal of Malaysia pada 2015 menyatakan penggunaannya terhad kepada amalan swasta, dan program kesihatan kerajaan lebih memilih methadone.
Dari segi keberkesanan, NIDA menyatakan methadone dan buprenorphine sama berkesan dalam mengurangkan penggunaan opioid, dengan syarat buprenorphine diberi pada dos yang mencukupi. Mana satu yang sesuai ialah keputusan antara pesakit dan doktornya.
Kesan sampingan dan keselamatan
MedlinePlus menyenaraikan kesan sampingan biasa methadone seperti sakit kepala, loya, muntah, berpeluh dan kurang keinginan seksual. Dalam kajian KKM, yang paling biasa ialah sembelit dan mulut kering.
Risiko serius yang perlu diketahui:
- Masalah pernafasan, yang menurut MedlinePlus paling mungkin berlaku dalam 24 hingga 72 jam pertama rawatan.
- Masalah irama jantung yang jarang berlaku, dipanggil pemanjangan QT.
- Campuran. Arak, ubat lain atau dadah jalanan yang diambil bersama methadone meningkatkan risiko pernafasan perlahan, sangat mengantuk dan koma. Beritahu doktor semua yang anda ambil, termasuk pil tidur dan ubat batuk.
WHO menerangkan tiga tanda overdos opioid: anak mata sangat kecil, tidak sedarkan diri atau tidak boleh dikejutkan, dan susah bernafas. Jika anda nampak tanda-tanda ini, hubungi 999.
Kenapa ada orang mahu berhenti methadone
Sesetengah pesakit methadone mahu berhenti, dan sebab mereka boleh difahami. Dalam satu kajian tentang orang yang meninggalkan rawatan methadone di Vietnam, antara sebabnya ialah rasa sudah tidak bergantung pada heroin lagi, dan waktu ke klinik setiap hari bertembung dengan kerja. Di Malaysia, CodeBlue melaporkan pesakit semasa Perintah Kawalan Pergerakan (PKP) 2020 yang takut dengan sekatan jalan raya polis dalam perjalanan ke klinik, dan ada yang lebih selesa dengan klinik swasta kerana stigma.
Mahu berhenti ialah matlamat yang wajar dibincangkan dengan doktor. Panduan WHO menyatakan kebanyakan pesakit patut dinasihatkan untuk kekal dalam rawatan penyelenggaraan, kerana berhenti opioid membawa hasil jangka panjang yang kurang baik bagi ramai orang. Pada masa yang sama, WHO menyatakan pesakit patut dibantu untuk berhenti jika itu pilihan yang dibuat dengan maklumat lengkap. NIDA mencatatkan kadar kembali menagih yang tinggi dalam beberapa kajian bagi mereka yang dosnya dikurangkan sehingga berhenti buprenorphine, berbanding mereka yang kekal lebih lama.
Cara berhenti methadone dengan selamat
Jangan berhenti methadone secara mengejut. MedlinePlus menasihatkan supaya berbincang dengan doktor dahulu, dan doktor biasanya akan mengurangkan dos secara beransur-ansur. Berhenti mengejut menyebabkan sakau: resah, hidung berair, mata berair, menguap, berpeluh, menggigil, sakit-sakit badan, kekejangan perut, cirit-birit, susah tidur dan rasa cemas. Satu garis panduan klinikal Australia Barat menyatakan bahawa pengurangan dos secara berperingkat menjadikan gejala sakau kurang teruk.
Apa yang membantu proses pengurangan dos berjalan lancar:
- Rancangan yang dipersetujui bersama doktor yang menetapkan ubat, dengan kelajuan mengikut keadaan pesakit.
- Kaunseling dan sokongan semasa dan selepas pengurangan dos, seperti yang disyorkan WHO.
- Tempat tinggal yang stabil dan aktiviti untuk mengisi hari.
- Faham risiko overdos. Toleransi badan menurun apabila dos dikurangkan, jadi jumlah heroin yang dulu terasa biasa kini boleh membawa maut. WHO menyatakan orang yang berhenti opioid patut diberi amaran tentang risiko ini jika mereka menggunakannya semula.
Jika proses itu terlalu sukar, beritahu doktor. Berhenti seketika, naik semula setingkat atau kekal dengan methadone semuanya pilihan yang boleh ditimbang bersama doktor.
Soalan lazim
Methadone untuk apa?
Methadone merawat ketagihan heroin dan opioid lain dengan menghalang sakau dan mengurangkan gian. Doktor juga menggunakannya untuk sakit. Di Malaysia, ia paling dikenali melalui terapi methadone di klinik kerajaan dan swasta.
Ambil methadone ni sama je macam tukar satu dadah dengan dadah lain ke?
Methadone memang opioid, tetapi ia diminum setiap hari pada dos yang disukat dan tidak memberi rasa khayal. WHO menilai rawatan penyelenggaraan agonis opioid sebagai rawatan yang mempunyai bukti paling kukuh untuk ketagihan opioid.
Klinik methadone ada di mana?
Methadone diberi di hospital kerajaan, klinik kesihatan, klinik swasta dan Klinik Cure & Care AADK. Doktor anda sendiri atau klinik terdekat boleh menerangkan cara untuk bermula.
Boleh ke masuk pusat pemulihan semasa masih ambil methadone?
Boleh. Jika anda merancang rawatan kediaman, beritahu pusat itu dos semasa anda sebelum datang, dan jangan berhenti ubat itu sendiri. Halaman kami tentang rawatan ketagihan heroin dan opioid menerangkan cara Salus menyemak ubat sedia ada.
Mana lebih bagus, methadone atau Suboxone?
Tiada satu yang terbaik untuk semua orang. NIDA melaporkan kedua-duanya sama berkesan dalam mengurangkan penggunaan opioid apabila diberi pada dos yang betul. Di Malaysia, program kerajaan banyak menggunakan methadone, manakala buprenorphine bersama naloxone kebanyakannya dipreskripsikan di amalan swasta.
Bagaimana Salus boleh membantu
Salus ialah program kediaman 90 hari yang persendirian, sulit dan sukarela untuk orang dewasa berumur 18 tahun ke atas di Cyberjaya, Selangor. Ia sesuai untuk mereka yang mahu menangani penggunaan opioid, termasuk yang merancang pengurangan dos methadone secara diselia bersama doktor mereka sendiri. Setiap tetamu menjalani penilaian perubatan, psikiatri dan psikologi semasa tiba, pasukan perubatan menyemak ubat yang sedang diambil, dan gejala tarikan diuruskan bersama penjagaan perubatan. Salus Clinician merancang kehidupan harian bersama penjagaan perubatan, termasuk terapi individu dan berkumpulan, sesi keluarga dan pelan susulan, dengan yuran RM7,000 sebulan, semua termasuk. Panduan kami tentang kenapa 90 hari menerangkan tempoh itu.
Untuk berbincang, telefon atau WhatsApp Salus bagi perbualan sulit. Keluarga boleh menghubungi kami dahulu, sebelum orang itu bersetuju.
Artikel ini ialah maklumat umum, bukan nasihat perubatan.
