Penagih dadah sukar berhenti bukan kerana lemah semangat atau tidak sayangkan keluarga, tetapi kerana dadah mengubah cara otak mengawal ganjaran, tekanan dan kawalan diri. Ketagihan dadah ialah keadaan kesihatan yang boleh dirawat, dan ramai orang pulih dengan rawatan yang sesuai, sokongan keluarga dan masa yang cukup. Kembali menggunakan dadah semasa pulih adalah perkara biasa, dan ia tidak bermakna rawatan sudah gagal.
Artikel ini ditulis untuk keluarga yang sedang bertanya "kenapa dia tak boleh berhenti?" dan ingin tahu apa yang boleh dilakukan.
Apa yang berlaku dalam otak penagih dadah
Pada kebanyakan orang, kali pertama mencuba dadah ialah satu keputusan yang dibuat sendiri. Selepas penggunaan berterusan, keadaan berubah. Institut Nasional Penyalahgunaan Dadah Amerika Syarikat (NIDA) menerangkan bahawa ketagihan melibatkan perubahan fungsi pada litar otak yang mengawal ganjaran, tekanan dan kawalan diri. Menurut NIDA, kawalan diri yang terjejas teruk ialah ciri utama ketagihan.
Cuba bayangkan sebuah kereta yang pedal minyaknya sentiasa ditekan sementara bremnya semakin lemah. Itu hanya perumpamaan, tetapi ia membantu menerangkan kenapa seorang penagih boleh berjanji dengan bersungguh-sungguh pagi tadi, dan tetap mengambil dadah malam ini.
Dua perkara lain patut diketahui keluarga:
- Dadah boleh menjadikan perkara yang dahulu menyeronokkan tidak lagi menggembirakan. Orang itu mungkin berasa perlu mengambilnya sekadar untuk berasa "normal", walaupun dia tahu akibatnya.
- Perubahan dalam otak boleh berlarutan lama selepas seseorang berhenti. NIDA juga menyatakan bahawa tekanan memainkan peranan besar dalam relaps.
Kenapa kemahuan sahaja selalunya tidak cukup
Jika bahagian otak yang menjadi penahan itu sendiri terjejas, "berhentilah, kuatkan semangat" ialah nasihat yang sukar diikuti. NIDA membandingkan ketagihan dengan penyakit jantung: kedua-duanya, dalam banyak kes, boleh dicegah dan dirawat, tetapi jika dibiarkan ia boleh berpanjangan seumur hidup dan membawa maut.
Berhenti juga tidak mudah di badan, kerana gejala tarikan atau sakau boleh teruk. Beberapa contoh:
- Alkohol. Cleveland Clinic menyatakan bahawa dalam penarikan yang teruk, risiko sawan paling tinggi 24 hingga 48 jam selepas minuman terakhir. Sebab itu seseorang yang minum banyak dan lama tidak patut disuruh berhenti mengejut di rumah.
- Syabu. Menurut NIDA, gejala tarikan memuncak dua hingga tiga hari selepas guna terakhir. Mood rendah, cemas dan keinginan (gian) untuk mengambil semula boleh berlarutan beberapa bulan. NIDA turut menyatakan bahawa tiada ubat yang diluluskan FDA untuk ketagihan metamfetamin, dan terapi tingkah laku ialah rawatan yang paling banyak dikaji.
Kerana itu, berhenti sendirian di rumah selalunya sukar. Memerlukan sokongan dan penjagaan perubatan bukan tanda dia lemah.
Ketagihan dadah ialah keadaan kesihatan yang boleh dirawat
NIDA menyatakan gangguan penggunaan bahan ialah keadaan kronik yang boleh dirawat dan orang boleh pulih daripadanya. Ia juga menyatakan terdapat ubat dan psikoterapi yang selamat dan berkesan. Dalam panduan rawatannya, NIDA menyebut kadar penyakit ini berulang sama seperti penyakit kronik lain yang dikenali, antaranya diabetes, tekanan darah tinggi dan asma.
Seseorang yang menghidap kencing manis dan sekali-sekala kadar gulanya naik tidak dianggap penjahat atau tidak bermoral. Dia pergi ke doktor dan rancangan rawatannya disesuaikan. Ketagihan patut dilihat dengan cara yang sama.
Perkataan "penagih" dan kenapa bahasa penting
Perkataan "penagih" digunakan dalam undang-undang dan berita, dan ramai keluarga mencari dengan perkataan itu. Tiada salahnya mencari dengan istilah tersebut. Namun apabila bercakap dengan orang yang anda sayangi, perkataan itu boleh terasa seperti cap yang melekat pada dirinya.
NIDA menyatakan bahawa walaupun selalunya tanpa niat, ramai orang masih bercakap tentang ketagihan dengan cara yang menstigma, dan berasa dihina boleh menjadikan seseorang kurang sanggup mendapatkan rawatan. NIDA mencadangkan "orang yang mempunyai gangguan penggunaan bahan" berbanding "addict", kerana bentuk pertama menunjukkan ia sebuah penyakit, manakala yang kedua seolah-olah menyatakan orang itu sendiri ialah masalahnya. Ia juga mencadangkan kita biarkan orang itu memilih bagaimana dia mahu digambarkan.
Dalam rumah, ia boleh kelihatan begini:
- "Abang nampak awak sedang bergelut dengan ketagihan, dan abang nak tolong" lebih mudah didengar daripada "Awak ni penagih."
- "Abang bergelut dengan ketagihan" lebih baik daripada "Abang tu penagih, memalukan keluarga."
- Elakkan perkataan yang memalukan di hadapan jiran, saudara-mara atau anak-anak.
Anda tidak perlu menjadi sempurna. Niatnya ialah dia berasa mampu meminta bantuan, bukan dihukum kerana memerlukannya.
Apa yang rawatan merangkumi
Menurut panduan rawatan NIDA, rawatan yang baik bukan satu langkah sahaja:
- Detoksifikasi dengan penjagaan perubatan. Ini peringkat pertama. NIDA menyatakan bahawa detoksifikasi sahaja jarang mencukupi untuk mencapai pantang jangka panjang, jadi ia mesti diikuti langkah seterusnya.
- Terapi. Terapi tingkah laku, termasuk kaunseling individu, keluarga atau kumpulan, ialah bentuk rawatan yang paling kerap digunakan. Untuk sesetengah dadah, seperti opioid, ubat juga digunakan.
- Penglibatan keluarga. NIDA menyatakan ahli keluarga boleh membantu memotivasikan seseorang untuk memulakan dan kekal dalam rawatan, dan penglibatan mereka boleh mengukuhkan serta memanjangkan manfaat rawatan.
- Penjagaan lanjutan. Selepas program kediaman, NIDA menegaskan pentingnya orang itu terus terlibat dalam program pesakit luar atau penjagaan lanjutan. Bagi ramai pesakit, pendekatan penjagaan berterusan memberi hasil yang terbaik.
Dari segi tempoh, NIDA menyatakan kebanyakan orang memerlukan sekurang-kurangnya tiga bulan dalam rawatan untuk mengurangkan atau berhenti menggunakan dadah dengan ketara, dan penyertaan kurang daripada 90 hari dalam program kediaman atau pesakit luar kurang berkesan.
Relaps ialah sebahagian daripada pemulihan
Ramai keluarga hancur hati apabila orang yang disayangi kembali mengambil dadah selepas berbulan-bulan berhenti. NIDA menyatakan bahawa lapse kepada penggunaan dadah tidak bermakna kegagalan. Ia petanda bahawa rawatan perlu dimulakan semula atau disesuaikan.
Ada satu perkara yang tidak patut dipandang ringan: keselamatan. Untuk heroin dan opioid lain, Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) menyenaraikan kembali menggunakan selepas detoksifikasi atau selepas berhenti rawatan sebagai masa risiko lebihan dos meningkat. Jika dia relaps, jangan tinggalkan dia seorang diri dan hubungi 999 jika dia tidak boleh dikejutkan atau bernafas dengan susah. Panduan relaps, apa perlu dibuat menerangkan langkah seterusnya.
Keadaan di Malaysia
Pada Mac 2026, Ketua Pengarah Agensi Antidadah Kebangsaan (AADK), Datuk Ruslin Jusoh, menyatakan bahawa seramai 191,832 penagih dadah direkodkan dan menerima rawatan di seluruh negara sepanjang 2025, berbanding 192,857 pada 2024. Kebanyakannya berumur 19 hingga 39 tahun (112,632 orang), dan bilangan mereka yang berumur 40 hingga 59 tahun meningkat kepada 72,590 orang. Angka ini menunjukkan penagihan bukan sahaja melibatkan anak muda.
Pada Ogos 2025, beliau berkata lebih 5,800 orang menjalani rawatan di 28 Pusat Pemulihan Penagihan Narkotik (PUSPEN) di seluruh negara, tetapi hanya kira-kira 500 yang datang secara sukarela. Selebihnya dibawa masuk selepas ditangkap. Kira-kira 51,000 lagi menjalani rawatan komuniti: mereka tinggal bersama keluarga, bekerja, dan melapor diri di pejabat AADK. Beliau berkata tampil awal menjadikan pemulihan lebih mudah, dan kebimbangan bahawa seseorang akan ditahan lama jika datang sendiri tidak benar kerana yang pulih dengan cepat boleh dibebaskan dalam kira-kira enam bulan.
Bagaimana keluarga boleh bertindak
- Bercakap ketika dia tenang. Pilih masa apabila dia tidak khayal dan bukan sejurus selepas bertengkar. Katakan apa yang anda lihat dan apa yang anda takutkan.
- Minta satu langkah kecil. Contohnya berbual dengan seorang doktor atau pasukan rawatan, bukan terus bersetuju dengan beberapa bulan di pusat pemulihan.
- Jaga bahasa anda, seperti dibincangkan di atas.
- Pelajari tanda-tandanya. Jika anda belum pasti, baca tanda-tanda penagih dadah.
- Tetapkan had tentang duit dan rumah, dan pegang had itu. Panduan cara bantu ahli keluarga penagih dadah menerangkan cara menetapkan had, soal duit dan cara memujuk ke rawatan.
- Jaga diri anda sendiri. Tidur, makan dan bercakap dengan seseorang yang anda percayai.
Hubungi 999 jika dia tidak boleh dikejutkan, mengalami sawan, atau mengancam untuk mencederakan diri sendiri atau orang lain.
Di mana boleh dapatkan bantuan
AADK dan Klinik Cure & Care. AADK menjalankan rawatan sukarela di bawah Akta Penagih Dadah (Rawatan dan Pemulihan) 1983. Menurut halaman rasminya, seseorang boleh datang sendiri atau dirujuk oleh keluarga, pasangan, rakan atau majikan, diuji dan dinilai sebelum diterima, dan tiada tindakan undang-undang diambil terhadap klien yang menyertai. Rawatan di klinik Cure & Care berlangsung antara 6 hingga 24 bulan. Laman web AADK (adk.gov.my) menyiarkan direktori pusat Cure & Care.
Klinik dan hospital kerajaan. Untuk ketagihan opioid, metadon dibekalkan melalui hospital dan klinik kesihatan kerajaan. Dokumen Kementerian Kesihatan 2010 menyatakan program ini bermula di kemudahan kerajaan pada 2005. Doktor di klinik kesihatan juga boleh menjadi tempat bertanya pertama jika anda tidak tahu mahu mulakan dari mana.
Penjagaan kediaman swasta. Salus di Cyberjaya, Selangor, ialah program kediaman 90 hari yang persendirian, sulit dan sukarela untuk orang dewasa berumur 18 tahun ke atas. Setiap tetamu menjalani penilaian perubatan, psikiatri dan psikologi semasa tiba, dan gejala tarikan diuruskan bersama penjagaan perubatan. Halaman pemulihan dadah di Malaysia menerangkan bagaimana program berjalan. Ini satu pilihan antara beberapa pilihan, dan memilih yang sesuai bergantung pada keadaan keluarga anda.
Soalan lazim
Bolehkah penagih dadah pulih sepenuhnya?
Orang boleh pulih. NIDA menyatakan ketagihan ialah keadaan yang boleh dirawat dan orang boleh pulih daripadanya. Ia perlu diurus untuk jangka panjang, seperti penyakit kronik lain, dan relaps boleh berlaku tanpa memadam kemajuan yang sudah dicapai.
Kenapa dia mengulang kesilapan yang sama walaupun sudah berjanji?
Ketagihan menjejaskan kawalan diri, dan keinginan boleh menjadi sangat kuat, terutama ketika tertekan. Janji itu mungkin ikhlas ketika dibuat. Yang diperlukan ialah rancangan: rawatan, sokongan dan cara menangani pencetus, bukan janji yang lebih kuat.
Berapa lama rawatan diperlukan?
NIDA menyatakan kebanyakan orang memerlukan sekurang-kurangnya tiga bulan. Rawatan di klinik Cure & Care AADK berlangsung antara 6 hingga 24 bulan, dan program kediaman Salus ialah 90 hari dengan pelan untuk pulang serta sokongan selepas itu.
Adakah dia mesti mahu dahulu sebelum boleh dibawa mendapatkan rawatan?
Program sukarela, termasuk Salus, memerlukan persetujuannya. Namun keluarga boleh membantu ke arah persetujuan itu. NIDA menyatakan ahli keluarga boleh membantu memotivasikan seseorang untuk memasuki dan kekal dalam rawatan. Anda boleh menghubungi pasukan rawatan dahulu tanpa pengetahuannya untuk merancang apa yang hendak dikatakan.
Salahkah menggunakan perkataan "penagih"?
Ia perkataan yang digunakan dalam undang-undang dan agensi, jadi tidak salah untuk mencari maklumat. Tetapi bagi orang yang anda sayangi, perkataan seperti "orang yang bergelut dengan ketagihan" lebih mudah diterima, dan NIDA menyatakan bahasa yang menstigma boleh menjadikan orang kurang sanggup mendapatkan rawatan.
Bagaimana Salus boleh membantu
Salus menjalankan program kediaman 90 hari di Cyberjaya, Selangor, untuk orang dewasa berumur 18 tahun ke atas. Kosnya RM7,000 sebulan, semua termasuk: bilik persendirian, semua hidangan, penjagaan 24 jam dan pemantauan perubatan, terapi individu dan kumpulan, sesi keluarga serta pelan untuk pulang. Seorang Klinisian Salus merancang kehidupan harian bersama penjagaan perubatan.
Keluarga boleh menelefon dahulu, sebelum orang itu bersetuju. Panggilan adalah sulit dan tanpa sebarang kewajipan. Hubungi atau WhatsApp Salus untuk berbual dengan pasukan kemasukan.
Artikel ini ialah maklumat umum, bukan nasihat perubatan.
