Codeine ialah ubat tahan sakit jenis opioid, sekeluarga dengan morfin dan heroin. Doktor memberikannya untuk sakit, batuk kering atau cirit-birit, tetapi jika diambil untuk "khayal", terutamanya dalam bentuk ubat batuk, ia boleh membawa kepada kebergantungan dan ketagihan.
Panduan ini menerangkan codeine itu ubat apa, punca dan kesan ketagihan ubat batuk, tanda-tandanya, gejala tarikan, dan cara berhenti dengan selamat.
Codeine ubat apa?
Menurut NHS, codeine ialah ubat tahan sakit opioid untuk sakit selepas pembedahan atau kecederaan, biasanya apabila parasetamol atau ibuprofen tidak berkesan. Ia juga digunakan untuk batuk kering yang menyakitkan dan cirit-birit. Di Malaysia, codeine biasanya dijumpai sebagai pil codeine phosphate, dalam ubat tahan sakit gabungan, dan dalam sesetengah ubat batuk.
Codeine sendiri tidak banyak bertindak. UK Clinical Pharmacy Association menerangkan bahawa hati menukar codeine kepada morfin melalui enzim bernama CYP2D6. Kelajuan proses ini bergantung pada genetik. Ada orang yang hanya menghasilkan sedikit morfin, jadi codeine hampir tidak berkesan. Ada pula yang menghasilkan terlalu banyak dan berisiko mengalami masalah pernafasan yang boleh mengancam nyawa. Anda tidak boleh tahu jenis mana diri anda, dan itu salah satu sebab mengambil lebih daripada yang diberi doktor sangat berisiko.
Punca ketagihan ubat batuk
Kebanyakan orang yang ketagih codeine di Malaysia tidak bermula dengan dadah jalanan. Mereka bermula dengan sebotol ubat batuk.
Kementerian Kesihatan menyatakan pada Mac 2018 bahawa ubat batuk yang mengandungi bahan terkawal tertakluk kepada Akta Racun 1952. Hanya doktor dan ahli farmasi boleh menyediakan dan menjualnya, dan hanya untuk tujuan perubatan. Selepas menerima aduan, pegawai penguat kuasa farmasi memeriksa premis di seluruh negara pada Ogos 2017 dan merampas 100,480 botol ubat batuk. Kementerian mengaitkan penyalahgunaan ubat batuk dengan chakoroi, iaitu air ketum yang dicampur minuman bergas. Doktor atau ahli farmasi yang menjual ubat batuk bukan untuk tujuan perubatan boleh didenda RM3,000, dipenjara sehingga setahun, atau kedua-duanya.[8]
Masalah ini masih berlaku. New Straits Times melaporkan pada Februari 2021 bahawa Pasukan Gerakan Am di Kelantan merampas 1,080 botol ubat batuk yang dipercayai mengandungi codeine, untuk dicampur dengan air ketum supaya "lebih khayal". Pada Disember 2024, Free Malaysia Today melaporkan polis merampas 130 liter sirap codeine bernilai RM75,150 yang disorok dalam bot di sebuah jeti di Masai, Johor.
Antara punca ketagihan ubat batuk sukar dikesan ialah ia nampak seperti ubat biasa dan diminum seperti air lain. Keluarga sering lambat sedar ia sudah menjadi masalah dadah. Jika ketum juga terlibat, baca panduan kami tentang ketagihan ketum dan cara berhenti ketum.
Laluan kedua ialah ubat tahan sakit preskripsi. CodeBlue melaporkan pada 2019 bahawa klinik kesihatan kerajaan menerima rujukan daripada klinik sakit hospital bagi pesakit yang ketagih ubat tahan sakit opioid, kebanyakannya tramadol. Pil codeine yang diambil berbulan-bulan untuk sakit belakang atau sakit kepala boleh menjadi masalah yang sama.
Adakah codeine menyebabkan ketagihan?
Ya. NHS menyatakan ketagihan codeine boleh berlaku, dan dengan penggunaan jangka panjang badan menjadi biasa dengannya. Therapeutic Goods Administration di Australia, yang menjadikan semua ubat codeine perlu preskripsi mulai 2018, menyatakan codeine boleh menyebabkan toleransi, kebergantungan, ketagihan, keracunan dan, pada dos tinggi, kematian.
Kebergantungan bermaksud badan sudah menyesuaikan diri, jadi berhenti akan membawa gejala tarikan. Ketagihan pula bermaksud ubat itu mula mengawal hidup: terus mengambilnya walaupun membawa mudarat, dan tidak mampu mengurangkannya.
Kesan ketagihan ubat batuk dan codeine
Jika diambil seperti yang diberi doktor untuk tempoh singkat, codeine biasanya selamat. Risikonya meningkat dengan jumlah yang banyak, penggunaan lama dan campuran dengan bahan lain.
- Pernafasan menjadi perlahan. NHS menyenaraikan pernafasan perlahan, lemah atau cetek sebagai kesan serius yang memerlukan bantuan segera.
- Campur dengan pil tidur atau alkohol. FDA Amerika Syarikat memberi amaran pada 2016 bahawa ubat sakit atau ubat batuk opioid yang diambil bersama benzodiazepin telah menyebabkan pernafasan perlahan atau sukar dan kematian. Benzodiazepin termasuk diazepam dan pil jalanan Erimin 5. NHS juga menasihatkan supaya tidak minum alkohol semasa mengambil codeine.
- Mudarat daripada bahan lain dalam ubat. Banyak ubat codeine turut mengandungi parasetamol atau ibuprofen. TGA memberi amaran bahawa parasetamol dos tinggi jangka panjang boleh merosakkan hati, manakala ibuprofen jangka panjang boleh menyebabkan pendarahan dalaman yang serius dan kegagalan buah pinggang.
- Kesan sampingan harian. Sembelit, loya, mengantuk dan berpeluh adalah biasa, menurut NHS.
Jika seseorang sangat mengantuk, sukar dikejutkan, atau bernafas perlahan atau berbunyi selepas mengambil codeine, hubungi 999. Jangan biarkan dia tidur sahaja.
Tanda-tanda ketagihan codeine
Anda mungkin perasan sebahagian tanda ini pada diri sendiri atau orang tersayang:
- Perlu lebih banyak untuk rasa yang sama, atau mengambilnya untuk rasa khayal, bukan untuk sakit atau batuk
- Botol ubat batuk atau papan pil tahan sakit dijumpai dalam kereta, beg atau tong sampah
- Pergi ke beberapa farmasi atau klinik untuk mendapatkan lebih
- Sentiasa mengantuk dan sembelit
- Mudah marah atau murung apabila bekalan habis
- Duit hilang, kerja dan tanggungjawab keluarga terabai
- Rasa tidak sihat (sakit badan, hidung berair, perut tidak selesa, gelisah) apabila tidak mengambilnya
Panduan tanda-tanda penagih dadah menerangkan gambaran yang lebih luas, dan berapa lama dadah kekal dalam air kencing menerangkan ujian air kencing.
Gejala tarikan codeine
Gejala tarikan codeine sama jenis dengan opioid lain. MedlinePlus menyenaraikan gejala awal seperti gelisah, cemas, sakit otot, mata berair, susah tidur, hidung berair, berpeluh dan menguap. Kemudian datang kekejangan perut, cirit-birit, anak mata membesar, meremang bulu roma, loya dan muntah.
Pusat Racun Negara, Universiti Sains Malaysia, pernah menerangkan bahawa gejala tarikan codeine bermula kira-kira lapan jam selepas dos terakhir, memuncak sekitar dua hari, dan biasanya reda dalam satu hingga dua minggu. Menurut MedlinePlus, gejala tarikan opioid sangat tidak selesa tetapi tidak mengancam nyawa dengan sendirinya. Namun melaluinya seorang diri sangat sukar, kerana ramai yang kembali mengambil ubat untuk menghentikan gejala. Baca lanjut dalam panduan sakau dan tanda tarikan dadah.
Dua perkara penting:
- Jika seseorang juga mengambil pil tidur, Erimin 5 atau minum arak dengan banyak, dia perlu berjumpa doktor sebelum berhenti. Tarikan benzodiazepin dan alkohol boleh menyebabkan sawan. Lihat panduan kami tentang penyalahgunaan pil tidur dan ubat batuk.
- Toleransi turun dengan cepat selepas berhenti. MedlinePlus menyatakan kebanyakan kematian akibat terlebih dos opioid berlaku dalam kalangan orang yang baru selesai detoks, kerana jumlah yang biasa diambil kini sudah terlalu banyak.
Cara berhenti codeine dengan selamat
Jika codeine diberi oleh doktor, jangan berhenti secara mengejut. NHS menyatakan doktor biasanya akan mengurangkan dos sedikit demi sedikit selama beberapa minggu atau bulan. Beritahu doktor dengan jujur berapa banyak yang sebenarnya anda ambil.
Jika codeine sudah menjadi tabiat atau ketagihan, langkah ini membantu:
- Jumpa doktor dahulu. Klinik kesihatan kerajaan atau doktor anda boleh menyemak apa yang anda ambil, termasuk pil tidur atau alkohol, dan merancang cara berhenti.
- Tanya tentang ubat untuk kebergantungan opioid. MedlinePlus menyatakan metadon dan buprenorfin boleh meredakan gejala tarikan dan boleh digunakan untuk jangka panjang. Baca panduan kami tentang metadon dan Suboxone.
- Dapatkan kaunseling, bukan ubat sahaja. MedlinePlus mengesyorkan kaunseling dan kumpulan sokongan, serta pemeriksaan kemurungan dan masalah mental lain yang sering menjadi punca di sebaliknya.
- Buang bekalan. Buang botol dan pil yang tinggal, dan putuskan jalan untuk mendapatkan lebih.
- Beritahu seorang yang anda percayai. Minggu-minggu awal lebih mudah dilalui apabila ada yang tahu.
Panduan cara berhenti ambil dadah menerangkan lebih lanjut tentang pencetus, gian dan apa perlu dibuat jika terjebak semula.
Di mana boleh dapatkan bantuan di Malaysia
- Klinik kesihatan kerajaan. CodeBlue melaporkan Kementerian Kesihatan memulakan pusat ketagihan sehenti (OSCA) di klinik kesihatan sejak 2017, dan klinik menerima rujukan untuk ketagihan ubat tahan sakit opioid.
- AADK secara sukarela. Bernama melaporkan pada Oktober 2026 bahawa sejak pindaan Akta 283 berkuat kuasa, kira-kira 232 orang sebulan tampil ke AADK untuk rawatan sukarela, berbanding 75 sebelum ini, dan klien sukarela tidak akan mempunyai rekod jenayah. Baca panduan pusat pemulihan dadah sukarela.
- Rawatan kediaman. Apabila rawatan pesakit luar tidak mencukupi, atau suasana di rumah terus menarik seseorang kembali, tinggal di pusat rawatan memberi jarak dan rutin. Halaman rawatan ketagihan heroin dan opioid menerangkan bagaimana rawatan berjalan, dan halaman pusat pemulihan dadah di Malaysia membandingkan pilihan yang ada.
Salus ialah retret pemulihan kediaman secara sukarela di Cyberjaya untuk orang dewasa berumur 18 tahun ke atas. Rawatan berjalan selama 90 hari, seiring dengan rawatan perubatan, bersama Salus Clinician. Kosnya dari RM7,000 sebulan; ubat-ubatan, deposit, detoks di bawah pengawasan perubatan dan sebarang pemindahan ke fasiliti psikiatri dikenakan caj berasingan. Ketahui lebih lanjut tentang pusat rawatan ketagihan di Malaysia, atau baca cara bantu ahli keluarga penagih dadah jika anda ahli keluarga.
Soalan lazim
Codeine phosphate untuk apa?
Codeine phosphate ialah bentuk codeine yang biasa dalam pil. Menurut NHS, ia digunakan untuk sakit, batuk kering yang menyakitkan dan cirit-birit, biasanya untuk tempoh singkat.
Codeine adalah dadah?
Codeine ialah ubat yang sah apabila diberi oleh doktor atau ahli farmasi untuk tujuan perubatan. Ia termasuk dalam keluarga opioid, jadi jika disalah guna ia boleh menyebabkan ketagihan seperti dadah opioid lain.
Adakah ubat batuk codeine menyebabkan ketagihan?
Boleh. Codeine dalam ubat batuk ialah bahan yang sama seperti dalam pil, dan meminumnya dalam jumlah besar untuk khayal membina toleransi dan kebergantungan dengan cara yang sama.
Bolehkah saya berhenti codeine di rumah?
Jika ia hanya diambil untuk tempoh singkat, selalunya boleh, dengan nasihat doktor. Jika anda sudah lama mengambil banyak, atau turut mengambil pil tidur atau alkohol, jumpa doktor dahulu dan rancang bersama.
Berapa lama gejala tarikan codeine?
Ia bergantung pada berapa banyak dan berapa lama seseorang mengambilnya. Pusat Racun Negara USM menerangkan gejala biasanya reda dalam satu hingga dua minggu, tetapi tempoh selepas itu juga berisiko kerana toleransi sudah turun, jadi ketika itulah sokongan paling diperlukan.
Bercakap dengan kami
Jika codeine, ubat batuk atau ubat tahan sakit sudah mengambil terlalu banyak ruang dalam hidup anda atau orang tersayang, anda tidak perlu ada semua jawapan sebelum menghubungi kami. Hubungi kami untuk perbualan percuma dan sulit tentang langkah seterusnya, sama ada bersama kami atau di tempat lain.
